استعلام فراغ الرحم من الحمل . « 1 » مرحوم سيد على طباطبائى در رياض المسائل نيز آن را حكمت خوانده و فرموده است : « و فقد الحكمة الموجبة للعدّة . » « 2 » خلاصه اينكه در حديث اخير ، جملهء « لوضعه إيّاها في غير موضعه . . . » را نمىتوان علت تام دانست ، تا بتوان در غير مورد نص نيز از آن استفاده كرد . بلى حكمت براى حفظ انساب است ، امّا نمىتوان آن را به محل نزاع سرايت داد . صورت هفتم صورت ديگرى كه در مسئلهء تلقيح و فرزند آزمايشگاهى فرض مىشود استفاده كردن از تخمك زن اجنبى براى همسرى كه تخمك ندارد و بارور كردن آن با اسپرم شوهر در خارج ، به وسيلهء دستگاه و گذاشتن نطفهء بارور شده در رحم همسر است كه ، به توليد فرزند مبادرت ورزند . « 3 » در اين فرض ، زن شوهر ، ظرف فرض مىشود ، ولى به هر حال جزئى از نطفه را از زن اجنبى گرفته‌اند . به هر حال برخى از فقيهان آن را جايز دانسته‌اند . « 4 » در اين فرض ، چند نكته قابل بحث و بررسى است : 1 . نطفهء مرد گرفته مىشود . بنابراين تشكيل‌دهندهء بچه ، نطفهء مرد است و او مداخلهء مستقيم در توليد فرزند دارد . 2 . تخمك زن اجنبى كه در توليد فرزند مداخله دارد ، گرفته مىشود و به عنوان كمك و معين نطفهء مرد ، استفاده مىشود . 3 . جاىگاهى كه در آن نطفهء مخلوط از مرد و زن اجنبى رشد داده مىشود ، رحم

--> ( 1 ) . مسالك الأفهام ، ج 9 ، ص 231 . ( 2 ) . رياض المسائل ، ج 11 ، ص 111 . ( 3 ) . ديدگاه‌هاى اسلام در پزشكى ، ص 21 . ( 4 ) . محمد يزدى ، مجلهء فقه اهل البيت ، ش 4 ، ص 66 ؛ ش 5 و 6 .